Oncofertility – zachowanie płodności w leczeniu onkologicznym

Szacuje się, że rocznie na świecie na choroby nowotworowe zapada ok. 13 mln osób, z czego 1 milion to młodociani pacjenci. Dzięki wczesnemu wykrywaniu nowotworów i skutecznej terapii onkologicznej 85% chorych wygrywa walkę z rakiem, a ponad 50% z nich chce zostać w przyszłości rodzicami. Tyle, że skupiając się na walce z chorobą nowotworową, niejednokrotnie zapominamy, że terapia onkologiczna (chemioterapia lub radioterapia) może doprowadzić do trwałej utraty płodności.

lek. med. Jarosław Kaczyński, ginekolog InviMed Warszawa, specjalizujący się także w oncofertility.

Czym właściwie  jest protekcja prokreacji – oncofertility?

– Mówiąc wprost, jest to szansa na zachowanie zdolności do posiadania dzieci, szansa na możliwość czerpania radości z podstawowego pragnienia każdego człowieka, jakim jest rodzicielstwo. Oncofertility to postępowanie medyczne, ukierunkowane na zabezpieczenie gamet bądź tkanek przed działaniem chemioterapeutyków lub radioterapii, mających zastosowanie w terapii onkologicznej ale także w przypadku występowania endometriozy czy chorób autoimmunologicznych, niszczących tkankę jajnika. Istotą tego postępowania jest zabezpieczenie gamet przed rozpoczęciem terapii przeciwnowotworowej.

Czy wszystkie pacjentki poddane terapii onkologicznej stracą szansę na posiadanie dzieci?

Oczywiście, że nie. Przykładowo, na podstawie nowych badań przeprowadzanych na pacjentkach poddanych nowoczesnym terapiom onkologicznym wiemy, że 20% z nich zachowa swoje szanse prokreacyjne. Tylko, że przed włączeniem terapii onkologicznej, nie wiemy, której pacjentce uda się zachować swoje własne komórki jajowe w stanie nienaruszonym, a które stracą  tą możliwość bezpowrotnie.

Wiemy, że leki onkologiczne niszczą funkcje prokreacyjne kobiet w dwóch różnych mechanizmach. Po pierwsze uszkadzają łańcuch DNA zawarty w komórkach jajowych, a po wtóre doprowadzają do przyspieszonej rekrutacji oocytów zmagazynowanych w jajnikach, przez co w szybkim tempie doprowadzają do całkowitego ich zużycia, pozbawiając kobiety w ten sposób rezerwy jajnikowej. Prawdą jest, że młode kobiety w stosunku do tych starszych, są bardziej odporne na działanie chemioterapeutyków i mają wyższą rezerwę jajnikową.

Czy rodzaj nowotworu ma znaczenie, jeśli chodzi o wpływ terapii na płodność?

– Tak, typ nowotworu, na który choruje pacjentka również ma znaczenie. Dzisiaj już wiemy, że w przypadku raków tarczycy czy czerniaka skóry zastosowana terapia nie uszkadza rezerwy jajnikowej. Jednak w przypadku  najczęstszych nowotworów złośliwych wśród kobiet jakimi są: rak piersi, ziarnica złośliwa, guzy centralnego układu nerwowego, nowotwory kości czy nerek, dochodzi do obniżenia zdolności prokreacyjnej w wyniku zastosowanej terapii przeciwnowotworowej.

Jakie metody zachowania płodności są obecnie możliwe w ramach oncofertility?

– W chwili obecnej w ramach oncofertility mamy do dyspozycji trzy metody zachowania płodności u kobiet. Po pierwsze możemy zamrozić dojrzałe komórki jajowe (oocyty) w celu późniejszego ich zapłodnienia. Po drugie możemy przygotować dojrzałe zarodki i przechować je do czasu zakończenia terapii onkologicznej u pacjentki, a następnie przenieść je do jamy macicy. Po trzecie, możemy w procedurze laparoskopii usunąć zdrową tkankę jajnika przed rozpoczęciem terapii onkologicznej, po czym po zakończonym leczeniu przeszczepić ją ponownie do organizmu kobiety. Wszystkie te trzy metody z powodzeniem przeprowadzamy w naszym ośrodku Invimed w Warszawie.

Procedura pobierania i mrożenia tkanki jajnika jest najbardziej innowacyjną metodą. Jaka jest jej skuteczność?

Zgadza się, a zabezpieczenie płodności tą metodą przeprowadzamy jako nieliczni w kraju. Ściśle współpracujemy z innymi ośrodkami medycznymi, wcześniej ze Szpitalem Bielańskim w Warszawie, natomiast obecnie z Narodowym Instytutem Onkologii w Klinice Ginekologii Onkologicznej. Od 2016 roku pobraliśmy wspólnie ponad 90 tkanek jajnika. Na dzień dzisiejszy wszystkie przeszczepy przyjęły się, a funkcje hormonalne jajników powróciły u każdej pacjentki. Oznacza to, że metoda operacyjna,  którą stosujemy zarówno przy pobraniu tkanki jajnika, jak jej przeszczepie jest skuteczna, a proces obróbki tkanki jajnika prowadzony w klinice Invimed zapewnia zachowanie funkcji biologicznych tkanki po jej rozmrożeniu i przeszczepie.

Czy przystąpienie do procedury oncofertility opóźni rozpoczęcie leczenia onkologicznego?

–  Udowodniono, że pacjentki przystępujące do procedury oncofertility, praktycznie nie odwlekają momentu rozpoczęcia terapii onkologicznej. Dzięki nowoczesnemu podejściu do stymulacji, leczenie można rozpocząć w dowolnym dniu cyklu menstruacyjnego, a uzyskane komórki jajowe są w pełni dojrzałe. Opracowano także bezpieczne metody stymulacji owulacji w przypadku nowotworów estogenozależnych, jakim jest np. rak piersi. Dzięki włączeniu do terapii leków hamujących powstawanie w tkankach estrogenów, możemy bezpiecznie prowadzić terapię uzyskując wysokiej klasy komórki jajowe, nie przekraczając jednocześnie fizjologicznych stężeń estrogenów u pacjentki z rakiem wrażliwym na te hormony.